Hamit Kalyoncu 
kalyoncuhamit@hotmail.com 

ÇAYCUMA’DA RUS UÇAĞI

KHK’lı Öğretmen İsmet Akyol’un (Ki aynı durumdaki Gökhan Taner Günsan ile göreve dönmeyi beklemekte) armağan ettiği Mehmet Seyda’nın Yanartaş adlı (Evrensel Basım Yayım 2016) romanını, kafama takılan bir konu nedeniyle karıştırıyordum. Daha önce, özellikle Kömürde Açan Çiçek adlı kitabımın çalışmasını yaparken 1970-Ararat Yayınevi baskısını kullanmıştım.  Kitabın 2.Cilt, 5. Bölümü bir kez daha inceledim ve 1942 Çaycuma’sından kesitler veren yerleri  aşağıya almayı uygun buldum.
Mehmet Seyda, bu belgesel romanında, 1937-1944 arasında önce asker sonra EKİ’de memur olarak bulunduğu Zonguldak’ta 2.Dünya Savaşı yıllarını anlatır.
Irmağın solundaki ovaya ‘mecburi’ iniş yapan uçağın” ibaresi beni geçmişe götürdü.  Bu olayı İ.Behçet Kalaycı’dan da dinlemiştim. Alman uçaklarının ateşiyle vurulan bir Rus uçağı iç kısma doğru kaçar ve ırmak (Filyos Çayı) kenarına  mecburi iniş yapar. Mustafa Zeren’in, Hasan Ataman’a anlattığına(Çaycuma-Ekin Yay.2001, shf:235) göre; Uçak düştü haberi milleti ayağa kaldırır, kazmasını, küreğini, yabasını kapan olay yerinde toplanır. Pilotlar  hemen yakalanır.  Pehlivanlar mahallesinden Gebeş Nuri, askerken Ruslar’a tutsak olmuş, sürgün edilmiş, bu arada bir miktar Rusça da öğrenmiştir. Tutsaklık sırasında bir fırsatını bulup kaçmış, gelip Çaycuma’ya yerleşmiştir. Hemen o çağırılır, biraz anlaşma sağlanır. Yarınki gün trenle Ankara’dan çantalı-gözlüklü adamlar gelir ve pilotu  alıp götürürler. Uçak indiği yerde kalır. Bir çok Çaycumalı gençler gibi  Maksut Çavdar, Nihat Kalyoncu ve mahalle kızları da, uçağın kanatlarına oturarak resim çektirirler.
2.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA ÇAYCUMA
Mehmet Seyda’nın2. Dünya Savaşı’nın ülkemiz sınırları dışında bütün korkunçluğuyla sürdüğü bir zaman diliminde gördüğü Çaycuma ile ilgili ilginç gözlemleri var. Çaycuma’da  bir Piyade Alayı bulunmaktadır. Tek ulaşım aracı trendir. Şeker yokluğu, kuru üzüm ve halkalı şeker ile çay içmeğe zorlamış insanları. İstasyon köprüsü tahtadır,her selde bir-iki ayağını azgın sulara kaptırmaktadır. Gençler açıkgöz, kabadayı ve çapkındırlar. Zonguldak’a gelen tiyatro kumpanyası için oraya kadar gitmeyi göze alabilirler. Gençlerin aksine yaşlılar haberlere düşkündür ve “siyasi” geçinirler.Bir yağmur sonrası kara yapışkan bir çamur heryeri kaplar. Baharda ise her yer yemyeşil olur.
***
1942 Martının başında akşamın alaca karanlığı bastırırken er, Çaycuma’da trenden indi. İndiği istasyonun nasıl bir yer olduğunu anlamak isteyerek, çevresini gözden geçirdi. Baktığı şeyleri görmüyor gibi dalgın, aynı zamanda ürkek ve kuşkuluydu bakışları.(…)Elindeki küçük tahta çantasıyla ağır ağır, denebilir ki çekinerek, çardaklı kahveye doğru yürüdü.(…)
***
Önce  bir kara duman fışkırırdı yamacın ardından. Tefen’d en kopmuş geliyor. Makas başında yavaşlar, durur, düdük çalardı.  “Geldim” derdi. O böyle derdi, biraz sonra vagonlar doluymuş, boşmuş değişmez, askerinin, bucaklısının, köylüsünün hep birden kapılara saldırışı görülürdü.
Değişmeyenlerin ikincisiyse, posta vagonundan yere “Ulus” gazetesi dolu bir paketin atılışıydı.
Gelişi çok beklenilmiştir, bir de çekip gitmeye görsün; azar azar kalabalıklaşıp canlanan istasyon, tren gider, ıssızlaşıverirdi. Ambar önünde “mal” bekleyen bir iki kişi, ancak. Hareket memuru, yandan çarklı makasçıdan gayrı kimsecikler kalmaz. Her şey o eski haline döner; gidememenin acısıyla insanın yüreğine bir eziklik, bir garipliktir çöktüren “küçük bir tren istasyonu” olurdu gene.
Bekle akşamı. Ki, Zonguldak’tan, sabah gidenin karşılığı gelsin. Akşama da yıl var. İnen inmiş, binen binmiş, millet dağılmış savuşmuş. Ya, tahta köprüyü  aşıp Bucağa yollanacaksın, yada İsmayıl’ın çardaklı kahvesinde, kuru üzümlü olmazsa halka şekerli, boyalı sıcak suyu çay niyetine höpürdeteceksin. Umarsız bu böyledir. Karşı sırtların ardında kalan köylerine varmadan önce yolcular soracak, “Ismayıl” anlatacak.(…),
Söz döner dolaşır, her yıl, yıkılıp gitmektense tahta ayaklarından birkaçını gözden çıkaran köprüye gelir.
İsmail gene:
-“Bilmezmiş gibi konuşma, dayı”, der. “Yabancı mın? İstihkam tabırını getirdiler, köprüyü o bilem adam edemiyor. Anla!”
İsmayıl’da söz bol, havadis bol boldur. Konuşkandır Çaycumalı. Tüyü bitmedik delikanlısı, ak sakallısı, yatsı namazına yakın, özellikle namazdan sonra, peyledikleri kahvelere  doluşurlar. Gençler çoğun “Halk Odası“nın karşısındakine gider. Yaşlıların  gittikleri kahveler ayrı. Lüküs lâmbasında gaz tükenene kadar aznif, domino, tavla oynarlar. Gürültü patırdı eksik olmaz.
Yaşlılar radyolu kahve arar. Radyolarsa bataryalı çalıştığından, ancak haber saatlerinde açılır.(…)

RUS UÇAĞI MECBURİ İNİŞ YAPAR
             Irmağın solundaki ovaya “mecburi”iniş yapan uçağın tekerleklerinde, nasıl olduysa başına nöbetçi dikilmiş iken,  hiç lastik kalmadı. Çocuklar içine girmiş uçağın, varını yoğunu sökmüşler. Lastik ise, çok güzel taban altı oluyor. Ben diyeyim: Zonguldak limanına sığınan, o yolda makinalı tüfek ataşına tutulan motorlardan belli, dayı. (…) 
Gençlerin kendi aralarında açıkgöz ve kabadayı geçinişleri gibi, yaşlılar da “siyasi” geçinirler, günün olaylarını izleyerek konuşur, tartışırlardı. Zonguldak’a bir tiyatro kumpanyası gelecek de, Çaycumalı delikanlı gitmiyecek, görmiyecek. Tanrı yazdıysa bozsun. Oyuncu kızlardan birini tavlamayacak, alıp yakın köye getirmiyecek, onu elden geçirip günlerce kapatmıyacak.Tanrı yazdıysa bozsun! Hovardalıktan yana en yakınlarına, babalarına, dayılarına, emmilerine çekmişlerdir. Bucak’taki o “Frengi Savaş İstasyonu” boşuna mıdır? Azıcık sağına soluna bakan, köylere doğru yayılan kişi, epey burnu düşük adam görür.(…)
***
Çaycuma’daki durum bambaşka. Yağmurdan sonra sokaklar kara, yapışkan bir çamurla örtülüdür. Vıcık vıcık. Çaycuma’lılıktan çıkıp Çamurcuma olur. Birkaç yapının gerisi tahta evlerdir hep. Kararmış, iç darlığı veren bakımsızlıklarıyla boy gösteren evler. Ama, ilkyaz gelmesin; Bursa’nın ünlenmiş yeşilliği kaç para eder. Çaycuma boydan boya yemyeşil  kesilir.(…) 
Er, ertesi gün Bucak’taki 111. Piyade Alayına yollandı. Sora sora çarşı içinde Karargah çavuşunu buldu. Haberim var dedi çavuş. “Gel benimle!”
Bucağa girilirken ortada, parka benzer bir alan vardı ki,sağında bir sıra ev, karşısında Alay Karargahı, sol yandaki evlerden biri Albay’ın evi. (…)
Er, çarşı içindeki Alay berberine götürüldü. Mahfel tamamlanıncaya kadar, Alay berberi ile kunduracısının çarşıda çalışmaları olağan karşılanıyordu.(…)
Arabacı yolda bir türkü tutturdu:
“Çaycuma yolları bükülür gider       
Zülüfler gerdana dökülür gider
Bir yiğit sevdiğini almazsa eğer
O yiğidin ömrü tükenir gider”
(Mehmet Seyda-Yanartaş-Evrensel Basım  Yayım-2016 İst. Cilt:2, Bölüm:5)

Facebook'ta Paylaş...


Okunma Sayisi : 108
Yazılma Tarihi : 2019-06-04
 
  İstatistik
  Dün : 1412
  Bugün : 274
  Toplam: 4873582
   Online :

  45 konuk,

 
Tefen67.com

<< Yazara Geri Dön <<

Yorumlar

Henüz Hiç Yorum Yazılmamış.

Bu Yazıya Yorum Yazın

ELEŞTİRİYE EVET HAKARETE HAYIR!...
Yorum köşemiz düşüncelere zenginlik katmak için hizmet vermektedir.
Adı Soyadı :
Email :
Mesajınız :
Güvenlik Doğrulama  
   
 
Tüm Yazılar Tarih Yorumlar Hit
1 .ÖĞRETMENİ SÜRGÜN ETMEK..  2019-06-18 0
2 .ORDUMUZ ŞANLIDIR  2019-06-10 0 58 
3 .ÇAYCUMA’DA RUS UÇAĞI  2019-06-04 0 108 
4 .ESKİ ÇAYCUMA’DAN..  2019-05-27 0 94 
5 .M.ÇELİKEL LİSESİ’ne VEDA  2019-05-20 0 94 
6 .YIL 1995 MAYIS’IN ONDOKUZU   2019-05-13 0 157 
7 .ÇAYCUMA EĞİTİM KÜLTÜR ÖDÜLÜ  2019-05-06 0 99 
8 .ÇAYIRKÖY MAĞRASI ve BALAT DAĞI  2019-04-29 0 101 
9 .ŞAİRİ-ŞİİRİ SÎGAYA ÇEKMEK ..   2019-04-24 0 194 
10 .DEVLETİN GÖZÜ ÖNÜNDE..  2019-04-22 0 69 
11 .HEYECANLI SEÇİMLER..  2019-04-15 0 98 
12 .DEVREK…DEVREK..  2019-04-09 0 222 
13 .İŞTE MART’ın SONU  2019-03-26 0 160 
14 .TARİH OKUMANIZ GEREKLİ!..  2019-03-19 0 129 
15 .ZONGULDAK BAHARI  2019-03-11 0 165 
16 .ZOKEV KÜLTÜR ÖDÜLÜ  2019-03-04 0 161 
17 .GÜLERYÜZ’den: OTUZ GÜN  2019-02-24 0 153 
18 .TÖBDER’de TANZİM SATIŞI!..  2019-02-19 0 156 
19 .NASIL BİR KENT İSTİYORUZ?   2019-02-12 0 154 
20 .PEKİ, ÇARESİZ MİYİZ?  2019-01-29 0 209 
21 .DEVREK EMEK GÜNÜ  2019-01-04 0 218 
22 .BİR ŞAİRLER KENTİ ZONGULDAK  2018-12-03 0 323 
23 .MUSTAFA KEMAL’den KURTULMAK!  2018-11-26 0 223 
24 .ATATÜRK’ÜN MUHAFIZI   2018-11-09 0 354 
25 .POLİTİKA MI?/ ENTRİKA MI?  2018-11-05 0 373 
26 .CUMHURİYET AYDINI  2018-10-29 0 317 
27 .CHP’de GÜÇBİRLİĞİ ÇAĞRISI  2018-10-16 0 306 
28 .DANIŞMA-KAPIŞMA   2018-10-09 0 323 
29 .ÖNCE EĞİTİM  2018-09-24 0 462 
30 . “ANDIMIZ”la BAŞLARIZ SÖZE..  2018-09-18 0 312 
31 .ZONGULDAK KUŞATMADA  2018-07-22 0 1116 
32 .CHP’ye YAKIŞAN  2018-07-16 0 372 
33 .MUZAFFER TAYYİP’İ ANARKEN..  2018-07-02 0 451 
34 .HAYDİ ZONGULDAK!  2018-06-18 0 491 
35 .YÜCE MİLLETİME SESLENİYORUM!  2018-06-12 0 447 
36 .SEÇİM KAZANMAK…   2018-05-29 0 638 
37 .ÜLKEMİZİN ESENLİĞİ İÇİN..   2018-05-22 0 509 
38 .ÇAYCUMA GELECEĞE BAKIYOR  2018-05-07 0 521 
39 .NAZIM HİKMET ZONGULDAK’TA..  2018-05-01 0 528 
40 .ATATÜRK ve İNÖNÜ  2018-04-22 0 443 
41 .DOĞA KIYIMI ve TALANI  2018-04-09 0 551 
42 .TEFTİŞ - MÜFETTİŞ..  2018-04-02 0 426 
43 .ÖĞRETMEN PERFORMANSI  2018-03-26 0 540 
44 .ATATÜRKSÜZ OLMAZ  2018-03-19 0 561 
45 .MERAK EDİYORDUM  2018-03-12 0 606 
46 .FESTİVAL TEŞEKKÜRÜ..  2018-03-06 0 580 
47 .KENT KİMLİĞİNİ KORUMAK  2018-02-27 0 543 
48 .HALKEVİ KİTAPLIĞI  2018-02-19 0 613 
49 .DÜNYAYI ADIMLAMAK..   2018-02-09 0 630 
50 .AHŞAP TEKNELER DİYARI   2018-01-22 0 1055 
51 .MADEN DULLARI  2018-01-15 0 748 
52 .UMUTLU BAŞLAMAK..  2018-01-08 0 580 
53 .ESKİ YILBAŞI ANILARI..  2018-01-01 0 683 
54 .ÇİZGİLERLE YAKIN TARİH..  2017-12-25 0 557 
55 .PARAYLA GÜRÜLTÜ  2017-12-18 0 586 
56 .BİR YIL ÖNCE, BİR YIL SONRA..  2017-12-11 0 608 
57 .ÜSLÛB-ı BEYAN..  2017-12-04 0 595 
58 .ÖĞRETMEN-İDARECİ  2017-11-27 0 623 
59 .EREĞLİ’DE İNSAN SICAKLIĞI..  2017-11-22 0 718 
60 .KASIM DÜŞÜNCELERİ  2017-11-13 0 691 
61 .ATATÜRK YAŞIYOR, YAŞIYACAK!..   2017-10-27 0 652 
62 .ÇAYCUMA GÜZELDİ  2017-10-23 0 604 
63 . ŞAH İSMAİL ÖZKAN  2017-10-16 0 620 
64 .ÇAYCUMA’DAKİ RUMLAR..  2017-10-09 0 668 
65 .BİR MUTLULUK GÜNÜ!..  2017-10-02 0 659 
66 .ŞAİR MUZAFFER’le ARKADAŞLIK..  2017-09-26 0 637 
67 .NAZIM HİKMET’in RAİF AĞASI..  2017-09-18 0 637 
68 .ŞAİR MUZAFFER’e VEF BORCU..  2017-09-11 0 857 
69 . AKLIN ve BİLİMİN GÜCÜ..  2017-09-04 0 651 
70 .30 AĞUSTOS ZAFERİ   2017-08-29 0 679 
71 .KURTULUŞ SAVAŞINDA-2 MUSTAFA KEMAL İLE KARŞILAŞMA  2017-08-23 0 645 
72 .KURTULUŞ SAVAŞINDA-1 YEDİ GÜN YEDİ GECE ÇARPIŞTIK..  2017-08-20 0 698 
73 .ÇÜRÜK ELMA  2017-08-14 0 841 
74 .ÇAYCUMA PLAJI..  2017-08-06 0 709 
75 .NASIL BİR EĞİTİM?  2017-07-31 0 662 
76 .Göreve dönme umudu..  2017-07-25 0 769 
77 .15 TEMMUZ ANMASI..  2017-07-18 0 644 
78 .Hak hukuk adalet!..  2017-07-10 0 691 
79 .MUZAFFER TAYYİP 95 YAŞINDA  2017-07-01 0 741 
80 .EMEĞİN DEĞERİ  2017-06-30 0 675 
81 .ADALET YÜRÜYÜŞÜ  2017-06-20 0 738 
82 .FİLYOS ÇAYI’NA BAKARKEN  2017-06-05 0 832 
83 .KENTİN GELECEĞİNE SAHİP ÇIKMAK  2017-05-30 0 782 
84 .KENTİN ORTAK AKLI  2017-05-22 0 743 
85 .Zihniyet Meselesi..  2017-05-16 0 797 
86 .ÇAYCUMA’DA BULUŞMA..  2017-05-08 0 945 
87 .ÇAYCUMA BULUŞMASI  2017-05-04 0 745 
88 .HALKOYLAMASI SONUÇLARI   2017-04-24 0 949 
89 .SAĞDUYU ZAMANI  2017-04-18 0 741 
90 .Yurttaşlık Görevi  2017-04-10 0 870 
91 .Ah, Hasan Ataman!..  2017-04-03 0 1002 
92 .DÜZENE UYGUN KAFALAR!..  2017-03-27 0 1034 
93 .KARANLIĞIN GÖZLERİ  2017-03-20 0 952 
94 . ÇAYCUMA’DA NELER OLUYOR?  2017-03-13 0 1045 
95 .BİR DOST SELAMI..  2017-02-27 0 1273 
96 .Çocuklar NUTUK okuyor..  2017-02-19 0 1190 
97 .Eti için bülbül öldürmek!..  2017-02-13 0 1368 
98 .Delüğe Gireyruk!..  2017-02-06 0 1080 
99 .NELER YAPMADIK PARTİMİZ İÇİN?..  2017-01-30 0 911 
100 .SABAH OLURSA..  2017-01-23 0 989 
101 .TARZAN ZOR DURUMDA!..  2017-01-16 0 978 
102 .Çaycuma’da Kış Geceleri  2017-01-09 0 932 
103 .KANLI SABAH...  2017-01-01 0 1005 
104 .Çaycuma Birlik ve Dayanışma Gecesi   2016-12-26 0 1014 
105 .HASAD’la komünizm propagandası!..  2016-12-19 0 1094 
106 .KENTİN ÖNÜNÜ AÇMAK  2016-12-12 0 909 
107 .NE HALDEYİZ? O HALDEYİZ!..  2016-12-07 0 1038 
108 .MADEN MÜZESİ  2016-11-28 0 1054 
109 .CHP’DEN BEKLENEN  2016-11-21 0 1092 
110 .Ankara’da Çaycuma Derneği  2016-11-14 0 1160 
111 .DÜNYA ÖNDERİ ATATÜRK  2016-11-09 0 1066 
112 .ATATÜRK IŞIĞINDA   2016-11-07 0 1068 
113 .ULUSAL BAYRAM..  2016-10-24 0 1215 
114 . KENTİN YERİ DAR..   2016-10-18 0 1144 
115 .Güzel ülkem nereye?  2016-10-10 0 1625 
116 .Önce Annelerini Vur..  2016-09-26 0 1187 
117 .OKULLAR AÇILIRKEN  2016-09-19 0 1190 
118 .12 EYLÜL DÜŞÜNCELERİ  2016-09-13 0 1060 
119 .“Yüzüm Bana Benzer”  2016-09-05 0 1085 
120 .Bir düğün..Bir cenaze..  2016-08-23 0 1402 
121 .Ağrı Eşiği  2016-08-07 0 1290 
122 .Suç Ortakları!..  2016-08-02 0 1233 
123 .Yaşadıklarımdan öğrendiğim..  2016-07-25 0 1363 
124 .Bizi şair yaptı Zonguldak..  2016-07-03 0 1456 
125 .DİN İLE DÜNYA İŞLERİ..  2016-06-13 0 1287 
126 .Bir Din Bilgisi Sınavı  2016-05-23 0 1283 
127 .19 Mayıs 1919 Ruhu  2016-05-16 0 1206 
128 .Çaycuma forumu..  2016-05-09 0 1208 
129 .Atatürk düşmanlığının kaynağı  2016-05-02 0 1379 
130 .Yaşa Atatürk, Yaşa 23 Nisan!..  2016-04-18 0 1366 
131 .Çıkmaz Sokak  2016-03-28 0 1413 
132 . Atatürk’e yazılan mektup..   2016-03-22 0 1439 
133 .NERDE KALMIŞTIK DİYECEKTİM!..  2016-03-14 0 1321 
134 .Adımız, andımızdır..  2016-02-29 0 1304 
135 .BİR SÜRELİĞİNE YOKUM!..   2016-02-07 0 1460 
136 .BİZ KİMİZ, BİLİYOR MUSUNUZ?  2016-01-11 0 1391 
137 .BAŞARDINIZ SAYIN MÜDÜR!..  2016-01-05 0 1443 
138 .CHP KENDİNİ TOPLAMALI..  2015-12-30 0 1382 
139 .EKMEKLE GÜREŞMEK   2015-12-13 0 1417 
140 .Öğretmen: Canpolat Pamay /Öğrenci: Mehmet Haberal  2015-11-23 0 1632 
141 .ÇAĞLARIN ÖNDERİ ATATÜRK  2015-11-18 0 1347 
142 .Atatürk’ten Laiklik Dersleri  2015-11-09 0 1505 
143 .Kazanan, kaybeden!..  2015-11-03 0 1478 
144 .“Aydın kişi” neyi nasıl yapmalı?  2015-10-27 0 1527 
145 .Bu meydan kanlı meydan!  2015-10-14 0 1481 
146 .KİTAPLARI YAKMAK.. (KISA KISA ANIMSAMA-2)  2015-10-04 0 1729 
147 .ATATÜRK’ü BİLMEMEK..  2015-09-24 0 2386 
148 .YÜREĞİMİZDEKİ YANGIN..  2015-09-07 0 1551 
149 .Mustafa Kemal ve İsmet İnönü ile..   2015-09-02 0 1565 
150 .Yedi sıra tel örgü..  2015-08-27 0 1484 
151 .AŞK ENGELLİ   2015-08-12 0 1450 
152 .Kent kültürünü korumak  2015-07-28 0 1507 
153 .Yollar ayarsızsa toprak kayar, taş düşer!..   2015-07-22 0 1477 
154 .Kentin geleceğine bakmak  2015-07-15 0 1547 
155 .Bu yatak niye burada?  2015-07-10 0 1538 
156 .Öldükten Sonra  2015-07-03 0 1609 
157 .Kandilli’de “kömür kokulu gün”  2015-06-18 0 1504 
158 .Bu Türkiye kitaba uymuyor!..  2015-06-13 0 1561 
159 .Ben bu sazı çala çala yoruldum!..  2015-06-04 0 1720 
160 .Devrek köylerinden sesler geliyor..  2015-05-27 0 1766 
161 .Bir Pazar Günüydü..  2015-05-20 0 1630 
162 .CHP neler yapacak?  2015-04-28 0 1683 
163 .CHP’nin şansı nedir?  2015-04-14 0 1681 
164 .“Dev Proje” ne oldu?   2015-04-08 0 2580 
165 .Emekli başkenti!..  2015-03-24 0 1567 
166 .CHP’de kontenjan açmazı!..  2015-03-17 0 1588 
167 .Sandıktan umut çıktı!..  2015-03-12 0 1614 
168 .Okurlar Söyleşiyor  2015-02-22 0 1810 
169 . Kent için toplumsal eğitim..  2015-02-11 0 1525 
170 .Filyos Vadisi Belediyeleri Birliği  2015-02-03 0 1933 
171 .Baston kenti, kültür penceresi!..   2013-05-30 0 3653 
172 .Mektubun Avucumda..   2013-05-06 0 3432 
173 .Çankaya   2013-04-16 0 2638 
174 .Mustafa Kemal’den kurtulmak!..  2013-04-04 0 2711 
175 .Madenci protestosu!..  2013-03-13 0 3138 
176 .Güneşi Görememek!..  2013-03-04 0 2377