Çaydeğirmeni Beldesi- Tefen67

Konumu
Gökçebey ilçesine 8 km uzaklıkta Devrek ilçesine bağlı beldedir. Nüfusu 6528 kişidir
Beldeye bağlı beş mahalle vardır. Bunlar Çay Mahallesi, Hümmetoğlu (Himmetoğlu) Mahallesi, Kemerler mahallesi, Merkez Mahalle ve Yeni Mahalle

Tarihsel Gelişimi
Çaydeğirmeni beldesi Gökçebey’den ayrılan Kaypaklar Köyü ile Kemerler Köyünün birleşmesi ile 1993 yılında kuruldu.
Kuruluşu yakın zaman olan Çaydeğirmeni beldesinin tarihi gelişimini kısaca şöyle;
1990 yılında Gökçebey ilçe olurken bağlanan Kaypaklar köyü, Gökçebey ilçe olduktan iki yıl sonra 1992 yılında referandum yaparak Gökçebey İlçesi Merkez bucağına bağlı Kaypaklar Köyü, buradan ayrılarak Devrek İlçesi Merkez bucağına bağlandı. Bir sene sonra 17 Aralık 1993 tarihinde Gökçebey ilçesinden ayrılan Kaypaklar köyü ve Kemerler köyleri birleşerek belde statüsüne geçerek "ÇAYDEĞİRMENİ " adıyla Devrek ilçesine bağlı belde oldu.

Çaydeğirmeni adı, muhtemel Alparslan deresi üzerine kurulan Değirmenbaşı mevkiindeki değirmenlerden almış olması muhtemeldir.

Belde olmadan önceki Çataklar, Selimler, Püroğlu, Çavuşoğulu, Cinoğulu mahalleleri birleşip Merkez Mahallesine, Dırmandıoğlu, Gebeşler, Oruçoğlu, Karaahmetler, Osmankahyaoğlu mahalleleri birleşip Kemerler Mahallesi, Karbacaklar, Çakıroğlu, Boduroğlu mahalleleri birleşip Çay Mahallesi, Hanyanı, Kaypakoğlu (Kaypaklar) , Demircioğlu mahalleleri birleşip Yeni Mahallesi, Himmetoğlu Hümmetoğlu Mahallesi olmuştur

Merkez mahallesini teşkil eden Çataklar mahallesi; Hızırbey ili (Devrek) Osmanlı kayıtlarında Çatak diye bilinen yer bugün Çaydeğirmeni beldesi Çataklar mahallesi olması muhtemeldir.

Çatak/ Çataklar
Çatak adlı ise coğrafî bir tanımlama ile alakalı olabilir.Diğer bir görüş iseÇatak-lı ismiyle ilgili olarak, bölgede birçok yerde rastlanan Türkmen- Yörük cemaatinin iskâna tabi tutulduğu, Çatak/ Çataklar adlı köy kurulmuş olması muhtemeldir.
Anadolu’da yer adı verme yörenin durumuna şekline orada bulanan bir şeyin adına göre adlandırma ve yerleşim yerine ilgili adlar verme görürüz.

Çatak adının Coğrafi tanımlamasına bakalım.
Şemseddin Sami’nin KAMUS-I TÜRKİ (1899) kitabında Çatak: Birbirine çatmış, çatışmış, girift (Birbirinin içine girip karışmış, girişik, çapraşık) , iki dağın birbirine çatıp dere peyda (oluşturdukları,oluşturmak, ortaya çıkarmak) ettikleri yer yazar.(¹)

Türk dil kurumu sözlüğüne göre Çatak: İki dağ yamacının kesişmesi ile oluşmuş dere yatağı. Balkan Türklerinde Çatak (Çatrık) Dörtyol ağzı (su çatı, dört yolun çatı) anlamında kullanılır.(²)

Çataklar: Çatak isimde anılan birden fazla insanı oturduğu yer. Boy isimleri
Çatak-lı: Çatak’ta ikamet edenler

15–16. Yüzyıllardaki kayıtlarda bölge “Hızırbey İli” diye anılır. Hızır Bey İli olarak bakılırsa Mengen’den sonra Dirgene, Yılanluca, Devrek, Çarşambaya (Çaycuma) ve Filyos Irmağı’nın sağ tarafı olup Zonguldak’ın içinde bulunduğu kısım, Filyos sahilleri, Türkeri (Türkali), Çatalağzı, Beycuma bulunduğu coğrafi sahayı içine almaktadır (³)

16 Yüzyıl Osmanlı arşiv kaynaklarında Çatak; bazen Çatak Karyesi bazen de Çatak divanı olarak Hızır bey İli’ne bağlı olarak gözükür.

İstanbul Atatürk kitaplığında Muallim Cevdet yazmaları arasında bulunan Yavuz Sultan Selim devri tahrir kayıtlarını gösteren “MC. 15” nolu Bolu sancağına ait H.925 (M.1519) tarihli Evkaf (Vakıf) defterinde Hızır bey iline bağlı Çatak’daki vakıflar ile ilgili bilgi vardır. Defter Çatak karyesinin en az altı asırlık bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Defterlerden anlaşıldığına göre (1300 – 1400) yüzyılda Hızırbey ili dahilinde bulunan Çatak’ta Dündar Şeyh diye birinin çiftliğinden bahseder.
MC. 15: Defterde geçen kısım şöyle: Çatak’da Dündar Şeyh’in bir çiftlik yeri vardır. Kadîm mülk issi Hızır Beyoğlu Mahmud Bey’den ve hem Bayezid Hüdavendigar’dan bitisi varmış, zayi olmuş. Bunun üzerine Tura Paşa tanıklık virib and içdi. Eski defter sûreti bu. Şimdiki halde mezkûr Dündar Şeyh’in oğlunun oğlu Kerem Şeyh ve karındaşı Mustafa Şeyh mutasarrıflardır. Eski defterler sûreti bu.Haliyen mezkûr Kerem Şeyh oğlu Hasan’a sadaka olunmuş. Mukarrernamesi görülüb, deftere sebt olundu. Eski defterler sûreti bu Hâliyen mezkûr Hasan, merhûm Hüdâvendigâr berâtıyla mutasarrıfdır.(⁴) Şöyle okuyabiliriz” Çatak’da Dündar Şeyh’in bir çiftlik yeri vardır. Eski sahibi Hızır Beyoğlu Mahmut Bey’den (M.1326) ve Hem de Bayezid Hüdavendigar’dan ( Bayezid Hüdavendigar- II.Bayezid ( M.1447-1512) Hüdavendigar “Hükümdar", "Bey" anlamında ) beratı olup, kaybolmuştur . Bunun doğruluğuna dair Tura paşa yemin edip şahitlikte bulunmuştur. Yeni defter yazılırken adı geçen yerde Dündar Şeyh’in torunu Kerem Şeyh ve kardeşi Mustafa şeyh’in kullanma hakkı bulunur. Şimdiki halde adı geçen yer Kerem Şeyh oğlu Hasan’a verilmiş. Toprağın kişi elinde kalması için verilen belge görüldü. Deftere bu şekilde geçildi kaydedildi. Eski defter sureti bu şekilde. Halen adı geçen yeri merhum Hüdavendigar ( II.Bayezid ( M.1447-1512) beratıyla Hasan kullanmaktadır.

M.1519 Tahririnde Hızırbegeli (Hızır Bey İli) bağlı Çatak’ta 64 hane mevcuttur.(⁵)

M.1568 Tahririnde Hızırbegeli (Hızır Bey İli) bağlı Çatak 100 haneye yükselmiş.

H.937/ M.1530 Tarihli 438 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu defterinde Hızır bey iline bağlı Çatak Karyesi (köyü) diye geçer. (⁶)

Kemerler Mahallesi
Kemer adından Topluluk kavramı bildiren sözcük Kemerler
Cevdet Türkay Osmanlı İmparatorluğu'nda Oymak, Aşiret ve Cemaatlar kitabında Kemer, Kemerli, Kemerlü topluluğunu Yörük boyu olarak yazar.(⁷)

Kemer-Kemerler adı Farsça kökenli olup Farsçada “Bel” anlamına gelmektedir.(⁸) Kemerler köyü eski yerleşim yeri olduğunu Güngör karaoğoz Devrek ve çevresi yüzey araştırmalarından anlıyoruz. Kemerler köyü 2005 yılında Güngör Karauğuz ve ekibi tarafından yapılan "Devrek-Gökçebey (Tefen) Yüzey Araştırması" kapsamında incelenen bölgededir. Zonguldak İli; Devrek İlçesi; Kemerler Köyü; Karamehmetoğlu Mahallesi'nin Denizyeri Mevkii'nde yaklaşık 1000 m² lik bir alanda İTÇ'nin yanısıra Roma Dönemi çanak çömlek parçaları da gözlemlenmiştir(⁹)

1902’de Hamidiye ( Devrek) kazasına bağlı Nahiye ve köylerin 42 muhtarı Said Paşa’ya yazdıkları dilekçede, Kemerler köyü muhtarı Nazif diye biri olduğunu anlıyoruz.(¹⁰)

Hicri 1337 Miladi 1919 tarihli Osmanlı arşiv belgesinde Kemerler köyü 70 hane olarak gözükmektedir . Öyleki 70 hane olan Kemerler köyünü iki köy haline getirilmek istenmiş fakat kabul görmemiştir. Belgede şöyle yazmaktadır “Devrek kazasının yetmiş haneden mürekkep Kemerler köyünün iki köy hâline dönüştürülmesinin uygun olmadığı”

KAYNAKLAR
1: Şemseddin Sami-Kamus-ı Türkî -Latin Harfleriyle Osmanlıca Türkçe Sözlük- 2. Baskı-Hazırlayanlar Yrd. Doç. Dr. Raşit Gündoğdu, Yrd Doç Dr. Niyazi A güzel,Ebul Faruk Önal-İdeal Kültür Yayıncılık-İstanbul- 2012
2:Türk Dil Kurumu sözlüğü
3:Prof. Dr. Kenan Ziya Taş- 16 Yüzyılda Bolu Sancağının İdari Yapısı-
4: İBK-MC B/15- Bolu Evkaf defteri- H.925 (M.1519)-146/a
5:Prof. Dr. Kenan Ziya Taş- 16.Yüzyılda Safranbolu İdari Yapısı ve Vakıfları" A.Ü.D.T.C.F.Tarih Araştırmaları Dergisi c.XVIII s,29, 1996, Ankara
6: 438 numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri-H.937=M.1530 T.C. Başbakanlık D. A. G. A. Osmanlı Arşivi Daire Bşk.1994
7:Cevdet Türkay -Osmanlı İmparatorluğu'nda Oymak, Aşiret ve Cemaatler- Tercüman, 1979 - 962 sayfa
8: :Mehmet Kanar-Farsça Türkçe Sözlük- Say Yayınları İstanbul- 2008
9: Güngör Karauğuz-2005 yılı Devrek-Gökçebey(tefen) yüzey araştırması-kültür varlıkları ve müzeler genel müdürlüğü araştırma sonuçları 24-2006
10: BOA- FON:DH.İ.UM- DOSYA NO:10-Gömlek:2- BELGE TARİHİ: H.07.05.1337

<< Ana sayfaya Geri Dön <<

Yorumlar

Bu Habere Yorum Yazın